Bilimsel Madencilik Dergisi

Bilimsel Madencilik Dergisi

Cilt 59 - Sayı 4 (Aralık 2020)
Bakır İçeriği Yüksek Refrakter Bir Altın Cevherinin Siyanür Liçine Uygunluğunun Araştırılması
DOI 10.30797/madencilik.843761 Deus Albert Msumange, Ersin Yener Yazıcı, Oktay Celep, Hacı Deveci
Serbest altın içeren cevherlerin giderek tükenmesi nedeniyle refrakter altın cevherlerinden altın üretimi artmaktadır. Siyanür tüketen minerallerin (bakır mineralleri gibi) varlığı ve altının pirit ve arsenopirit gibi mineraller içerisinde kapanım halinde bulunması altın cevherlerindeki refrakterliğin yaygın nedenleri arasında yer almaktadır. Bu çalışmada, bakırca zengin bir altın cevherinin (108 g/t Au, %1,60 Cu) siyanür liçine uygunluğu araştırılmıştır. Siyanür liçinde elde edilen düşük (%18,4) altın kazanımı, cevherin yüksek derecede refrakter bir cevher olduğunu göstermektedir. Sülfürik asit ön işlemi ile asitte çözünen bakırın uzaklaştırılması, takip eden siyanür liçinde yüksek altın kazanımlarına ulaşılmasında etkili olmamıştır. Yüksek NaCN konsantrasyonlarında (1-8 g/L) yapılan testlerde, sınırlı altın kazanımları (≤%47,2) elde edilmiştir. Siyanür liçinden önce ön işlem olarak uygulanan çok ince öğütme (d80: 8-73 μm) sonrası altın kazanımları %54,1’in altında kalmıştır. Elde edilen sonuçlar cevherin çift yönlü refrakter bir cevher olduğunu ve siyanür liçi aşamasında kabul edilebilir (>%90) altın kazanımlarına ulaşmak için daha etkili ön işlem(ler)in uygulanmasının gerekli olduğunu göstermiştir.
Gazlaştırma Tesisi Odun Atığı ve Sivas Kangal Linyit Kömürünün Boya Adsorpsiyonunda Kullanım Olanaklarının Araştırılması
DOI 10.30797/madencilik.843772 Ramazan Kırma, Musa Sarıkaya, Soner Top, Şükrü Uçkun, İrfan Timür
Bu çalışmada Sivas Kangal linyit kömürü ile Gebze MDF ve Yonga Levha Gazlaştırma Tesisi ön çalışmalarında elde edilen odun atığının adsorban olarak kullanılma olanakları araştırılmıştır. Böylelikle hem atıkların değerlendirilmesi hem de daha ucuz ve kolay elde edilen malzemeler ile çevre kirliliğinin önlenmesi amaçlanmıştır. -75 μm boyutuna kırılıp öğütülen ve adsorban olarak kullanılan odun atığı ve kömür numunelerin yapı ve yüzey özellikleri XRD, SEM ve BET analizleri ile incelenmiştir. Ayrıca kül, nem, uçucu madde ve sabit karbon içerikleri ile elementel analizleri yapılarak numuneler karakterize edilmiştir. Deneylerde boyar madde olarak C16H18CIN3S.xH2O formülasyonuna sahip metilen mavisi (MM) kullanılmıştır. Sıcaklık, karıştırma süresi ve derişim parametrelerinin MM adsorpsiyonu üzerine etkileri araştırılmıştır. Optimum konsantrasyonlarda değişik sıcaklıklar için Langmuir izotermleri oluşturulmuştur. Sonuç olarak mevcut çalışma ile adsorban olarak tercihen linyit kömürü ve odun atığının kullanılabileceği ortaya konulmuştur. Linyit kömürü için 10 ppm ve odun atığı için ise 3 ppm MM konsantrasyonlarının adsorpsiyon için ideal derişimler olduğu belirlenmiştir.
Kömür Yakıtlı Termik Santrallerde Kalite Parametrelerinin Değişiminin İzlenmesi için Kontrol Grafiklerinin Kullanılabilirliği
DOI 10.30797/madencilik.845148 Ali Can Özdemir
Kömür yakıtlı termik santrallerden elektrik enerjisi üretimi sırasında prosesin verimliliğini değerlendirmek için kalorifik değer ve birim güç değeri en önemli parametrelerdir. Bu değerler periyodik olarak ölçülür ve ölçüm sonuçları üretim sürecinde ortaya çıkabilecek dalgalanmaların temel nedenlerini tespit etmek için izlenir. Bu uygulama mevcut durumda manuel yöntemlerle gerçekleştirildiğinden, hatalı sonuçların elde edilme olasılığı oldukça yüksektir. Bu çalışma, Shewhart ve kümülatif toplam kontrol grafiklerini kullanarak kalite parametrelerinin değişimi üzerindeki proses kontrolünü istatistiksel olarak analiz etmeyi ve olağandışı dalgalanmaların temel nedenlerini tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, bu kontrol grafiklerinin kullanılabilirliği Afşin-Elbistan B termik santrali üzerinde test edilmiştir. Sonuç olarak, bu grafikler kullanılarak elektrik enerjisi üretme verimliliğindeki dalgalanmaları ve süreçteki olağandışı değişimler belirlenmiştir. Ayrıca, bu kontrol grafiklerinin geliştirilmesi ve benzer prosesler için de uygulanması önerilmektedir.
Bazı Kayaç Özelliklerinden Farklı Derinliklerdeki Kaya Tuzu Örneklerinin Elastisite Modülünün Tahmini
DOI 10.30797/madencilik.843801 Fatih Bayram, İlker Bektaşoğlu
Elastisite modülü, kaya mühendisliği yapılarının tasarımlarında ve analizlerinde temel girdi parametresi olarak kullanılmaktadır. Tuz domları içerisinde yapılacak olan yeraltı açıklıklarının tasarımı ve yapımı kaya mühendisliği açısından önemlidir. Bu açıklıkların tasarımında ve yapımı sırasında uygulanan çözelti madenciliği parametrelerinin ayarlanması için kayaç özelliklerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada, Tuz Gölü Havzasından alınan tuz karotlarına ait bazı fiziksel, mekanik ve fizikokimyasal özelliklerin elastisite modülü ile ilişkileri incelenmiştir. Elastisite modülünün bazı kayaç özelliklerinden tahminine yönelik istatistiksel çalışmalar yapılmıştır. Aynı zamanda, tuz örneklerinin derinlik farklılığı temel alınarak elastisite modülü tahmin modelleri geliştirilmiştir. Sonuç olarak, geliştirilen istatistiksel modellerin tuz örneklerinin elastisite modüllerinin genel ve derinliğe bağlı tahmininde oldukça başarılı olduğu tespit edilmiştir. Bu istatistiksel modellerle, Tuz Gölü Havzasında yapılacak yeraltı açıklıklarının tasarımında ve yapımında gerekli olan elastisite modülü değerlerinin belirlenmesinde yüksek güvenilirlikte tahmini bir yaklaşım sağlanmıştır.
Patlatma Kaynaklı Titreşimlerin Yapay Sinir Ağları Kullanılarak Tahmini
DOI 10.30797/madencilik.843834 Abdulkadir Karadoğan, Meriç Can Özyurt, Ülkü Kalaycı Şahinoğlu, Ümit Özer
Bu çalışmada patlatma kaynaklı titreşim hızının tahmin edilmesinde yapay sinir ağları (YSA) kullanılmıştır. Bu kapsamda, İstanbul’da bulunan bir taşocağında yapılan patlatmalar izlenmiş ve patlatmalardan kaynaklanan titreşimler kayıt altına alınmıştır. İzlenen ilk 12 atımda kaydedilen 24 olaya ait maksimum parçacık hızları ile ölçekli mesafeler istatiksel analize tabi tutulmuş ve sahanın spesifik titreşim yayılım denklemi elde edilmiştir. Bu veri seti ayrıca, ölçekli mesafenin giriş, maksimum parçacık hızının ise çıkış olduğu bir YSA modelinin eğitilmesinde kullanılmış; ve ilgili sahada patlatma kaynaklı titreşimlerin tahmin edilmesinde kullanılan yeni bir model geliştirilmiştir. Titreşim yayılım denklemi ve geliştirilen YSA modeli kullanılarak, sonradan izlenen 19 atım için titreşim hızı tahminleri yapılmış, elde edilen değerler ile kaydedilen 37 olay karşılaştırılmıştır. Titreşim yayılım denklemi ile hesaplanan değerler ile kaydedilen olaylar arasında yüksek korelasyonlu doğrusal bir ilişki olduğu; YSA modelinin çıkışları ile kaydedilen olaylar arasında ise daha yüksek korelasyonlu doğrusal bir ilişki olduğu görülmüştür.
Üç Konili Rotari Matkapların Seçiminde Dikkat Edilecek Önemli Parametreler
DOI 10.30797/madencilik.844004 Ömür Acaroğlu, Selma Ünlü, Burcu Hasipek
Açık ocak madenciliği delme patlatma işlerinde yaygın olarak kullanılan matkap türlerinden biri de üç konili matkaplardır. Her ne kadar bu matkapların seçiminde genellikle IADC kodları kullanılsa da matkapların delme hızı ve dayanımına birçok parametre etki etmektedir. Günümüzde niteliksiz ürünlerin yaygınlaşmasından dolayı kullanıcılar matkap ömrünü artırmak için yüksek IADC kodlarında seçim yapma eğilimindedir. Bu ise delme hızını düşürmekte ve delme maliyetini artırmaktadır. Matkap seçiminde; öncelikle matkabın üretim aşamasında doğru malzeme kullanılmış ve uygun metalurjik süreçlerden geçmiş olmasına ayrıca matkap tasarımının formasyon şartlarına uygun olup olmadığına dikkat edilmesi gerekmektedir. Kullanım aşamasında ise verimliliği artırmak için baskı kuvveti ve dönme hızı gibi çalışma parametrelerine ait değerler formasyon özelliklerine göre belirlenmelidir. Matkap seçiminde sadece matkap maliyeti değil, bütün olarak delme işlemi maliyeti dikkate alınmalıdır.