Bilimsel Madencilik Dergisi

Bilimsel Madencilik Dergisi

Cilt 51 - Sayı 2-3 (Haziran-Eylül 2012)
Uzunayak Üretiminin FLAC3D İle Modellenmesi - Modeling of Longayak Production with FLAC3D
Sayfa Güneş Ertunç, Mehmet Ali Hindistan, Bahtiyar Ünver

Yeraltı kömür madenciliğinde, damar eğimi, kalınlığı ve formasyon yapısı uygun olan koşullarda tam
mekanize uzunayak üretim yöntemi yaygın olarak kullanılmaktadır. Yüksek yatırımlar gerektiren bu
yöntem, diğer geleneksel madencilik yöntemlerine göre sağladığı yüksek üretim sonucunda birim
üretim maliyetinin daha düşük tutulabilmesi nedeniyle tercih edilmektedir. Sağlam tavan koşullarında
yeni bir panonun üretimine başlandığı ilk aşamalarda, ayak arkası göçmeyebilmekte ve ayak
gerisine doğru sarkan tavan taşı nedeniyle tahkimat üniteleri üzerine gelen düşey gerilme değeri
göçük oluşuncaya kadar sürekli olarak artmaktadır. Düşey gerilmenin artması, tahkimat ünitelerinin
üzerine aşırı yük binmesine neden olmaktadır. Ayrıca, ayak arkasında oluşan büyük boşluğun aniden
göçmesi ayak tahkimatı üzerinde aşırı dinamik yük binmesine neden olmaktadır. Bu çalışmada yeraltı
uzunayak üretim yöntemi FLAC3D yazılımı kullanılarak sayısal olarak modellenmiştir. Bu modelleme
çalışmalarında gerekli tanımlamalar yapılırken Çayırhan linyit madenine ait değerler (geometrik ölçüler,
jeomekanik değişkenler, vb.) kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ayak ilerlemesi ile genel olarak
ayak çevresinde meydana gelen basınç değişimleri incelenmiştir. Göçüğün oluşması ile ayak önü
dayanak basınç değerlerinde düşme olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Uzunayak madenciliği, göçük, FLAC 3D

Patlatmada Harcanan Faydalı Enerji̇ ve Patlatma Veri̇mi̇ Arasındaki̇ İli̇şki̇ni̇n Araştırılması - Investigation of the Relationship Between Spent Useful Energy and Blasting Data in Explosion
Sayfa Ülkü Kalaycı, Ümit Özer, Abdulkadir Karadoğan

Patlatma sırasında açığa çıkan toplam enerjinin (Et) bir kısmı kayaya basınç uygulayarak kırılmasına
harcanırken (Ep), bir kısmı kaya kütlelerinin ötelenmesine dolayısıyla kinetik enerji olarak (Ek), kırma
ve ötelenmeye yetmediği durumlarda sismik enerji olarak (Es) ve bir kısmı da ısı, ışık ve gürültü (Enm)
olarak atmosfere yayılmaktadır. Enerjinin korunumu ilkeleri doğrultusunda, bu kademelerde harcanan
enerji oranlarının lineer toplamlarının, başlangıçta patlayıcı maddenin kimyasal yapısı sebebiyle sahip
olduğu enerji miktarına eşit olması gerekir. Faydalı iş yapmaya harcanan enerji, kaya kütlesini istenen
boyuta getirmek ve yığını istenen miktarda ötelemek için gerekli olan enerji miktarıdır.
Bu çalışmada, üç farklı taşocağında izlenen toplam yedi adet atımda, kinetik enerji, parçalanma
enerjisi ve sismik enerji miktarları belirlenmiş ve faydalı iş yapabilen enerji oranları hesaplanmıştır.
Çalışmanın sonunda, faydalı enerji ile patlatma verimi arasındaki ilişki incelenmiş, yorumlanmış ve
patlatma verimini sayısal olarak tanımlayan bir eşitlik önerilmiştir.
Anahtar kelimeler: Patlatma enerji bileşenleri, faydalı patlatmada enerjisi, patlatma verimi

Kuru Kömür Zenginleştirme Yöntemlerinin Tanıtılması ve Bazı Türk Kömürlerinin Temizlenmesi içi̇n Gx Cihazının Denenmesi - Introduction of Dry Coal Enrichment Methods and Testing of Gx Apparatus for Cleaning Some Turkish Coals
Sayfa Hasan Hacıfazlıoğlu

Bu çalışmada, geçmişten günümüze kadar geliştirilmiş olan kuru kömür zenginleştirme
yöntemleri tanıtılmış ve son yıllarda Çin`de geliştirilmiş olan FGX cihazı ile bazı Türk kömürlerinin
zenginleştirilebilirliği araştırılmıştır. FGX cihazı ile yapılan deneyler sonucunda, Türk kömürlerindeki kül
ancak %10 ile 15 aralığında giderilebilmiştir. FGX cihazı ile yüksek kül giderme oranları sağlanamamıştır.
Manisa (Soma) kömürüne uygulanan yüzdürme-batırma deneyi sonucunda, Soma kömüründen
%6.50 ile %25.52 küllü temiz kömürlerin elde edilebileceği görülmüş ancak FGX cihazı ile optimum
koşulda %30 küllü temiz kömür elde edilmiştir. FGX cihazı ile yüksek kül giderim değerlerinin elde
edilememesinin en büyük nedeni başta Taggart kriteri, yani ayırma ortamının (havanın) yoğunluğunun
düşük olmasıdır. Ayrıca FGX cihazının bir diğer sakıncası 10mm`den daha ince taneleri hiç ayırmadan
direkt temiz kömür ürününe geçirmiş olmasıdır. Sonuç olarak FGX, 10 mm`den daha büyük tanelerin
zenginleştirilmesinde verimli olup, yalnızca ön-zenginleştirme amacına yönelik olarak kullanılabilecek
bir kuru zenginleştirme cihazıdır. Özellikle Termik santrallerin yaygınlaştığı günümüzde, serbest yan
taşların bu cihaz ile uzaklaştırılması santralde yakılan kömürün külünde düşüler sağlayacak ve ısıl
değeri artarken oluşturduğu cüruf ve uçucu kül miktarı azalacaktır.
Anahtar Sözcükler: Kuru Zenginleştirme, Kömür, FGX, Akışkan Yatak, Havalı Jig, Allair, Bradford

Özgül Şarjin Patlatma Veri̇mli̇li̇ği̇ne Etki̇si̇ni̇n İrdelenmesi - Examination of the Impact of Specific Shark Blasting Data
Sayfa Abdurrahman Tosun, Gürcan Konak, Tuğçe Öngen, Doğan Karakuş, Ahmet Hakan Onur

Patlatma operasyonlarında sahanın yapısal jeolojisi ve kullanılan patlayıcı madde miktarı, patlatma
verimini belirlemektedir. Bu iki değer, patlatma sonucu oluşan yığın boyut dağılımını ve yığın içinde
meydana gelen patar miktarını etkilemektedir. Dolayısıyla yığının ortalama boyut dağılımı ve yığın
içinde oluşan patar miktarının azlığı veya çokluğu da patlatma verimini tespit eden faktörlerdendir.
Literatürde birçok araştırmacı, sahanın yapısal özelliklerine göre patlatma veriminin nasıl değiştiği ile
ilgili birtakım araştırmalar yapmıştır. Bu çalışmada, hep aynı yönde patlatmalar dizayn edilerek sahanın
yapısal özellikleri sabit tutulmaya çalışılmış ve patlatma deneylerinde kullanılan özgül şarj değerlerine
göre yığının ortalama boyut dağılımı ile yığın içinde oluşan patar miktarının değişimi araştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Patlatma verimi, özgül şarj, yığın boyut dağılımı, patar miktarı