Bilimsel Madencilik Dergisi

Bilimsel Madencilik Dergisi

Cilt 52 - Sayı 1 (Mart 2013)
Altın Metalurjisinde Yeni Gelişmeler - New Developments in Gold Metallurgy
Sayfa Yazar: Fathi Habashi, Çeviri: Ahmet Deniz Baş, Ersin Y. Yazıcı, Oktay Celep

Altının cevherlerden kazanımı eski çağlardan beri yapılmaktadır. Bununla beraber, modern endüstri
yaklaşık yüzyıl önce, siyanürleme prosesinin bulunduğu 1887 yılında kurulmuştur. Bu proses, çeşitli
cevherlere başarılı bir şekilde uygulanmış ve 1970`li yıllarda, 1 ppm`e kadar düşük Au içeren cevherleri
de kapsayacak şekilde geniş uygulama alanı bulmuştur. Son on yıl içerisinde, doğrudan siyanür liçine
uygun olmayan altın cevherlerinin değerlendirilmesine yönelik yeni kimyasal yöntemler geliştirilmiştir.
Bunlara örnek olarak, altın içeren sülfürlü minerallerin asite dayanıklı tuğla ile astarlanmış otoklavlar
içerisinde yüksek sıcaklık ve basınçta oksidasyonu verilebilir.
Anahtar Kelimeler: Altın, Metalurji, Siyanür Liçi, Refrakter Altın Cevheri

Keski Geometrisinin Spesifik Enerji Değeri Üzerine Olan Etkisinin İncelenmesi - Investigation of the Effect of the Chisel Geometry on the Specific Energy Value
Sayfa A. Emre Dursun, Niyazi Bilim, M. Kemal Gökay

Spesifik enerji birim hacim kayayı kesmek için gereken enerji miktarı olarak tanımlanmaktadır. Spesifik
enerji değeri, mekanize kazı makinelerinin verimliliğinin tahmin edilmesinde kullanılan en geçerli
metotlardan biridir. Bu değer laboratuarda küçük veya tam boyutlu kazı setleri kullanılarak kaya kesme
deneyleri ile elde edilmektedir. Daha verimli ve ekonomik bir kazı performansı için kama tip keskilerin
geometrisi çok önemlidir. Bu nedenle hem keskinin mekanik dayanımını azaltmayacak hem de kesme
esnasında spesifik enerjinin makul seviyede tutulabildiği bir keski geometrisinin belirlenmesi önemlidir.
Bu çalışmada Konya ve civarından temin edilen 7 farklı doğal taş numunesi üzerinde çeşitli kesme
koşullarında (kesme derinliği, kesme açısı, temizleme açısı vs.) 0°, 15°, 30°, 45° yanal açıları olan kama
tipi keskiler kullanılarak kesme deneyleri yapılmış ve numunelerin kazılabilirlik özellikleri belirlenmiştir.
Bu çalışmada kesme ve temizleme açıları sabit tutularak yanal açıların kesme performansına olan
etkileri araştırılarak optimum kesme geometrisi belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma sonucunda keski
geometrisinin spesifik enerji üzerine olan etkisi ve bu sonuçların bazı kazı makinelerinin performans
tahmininde kullanılabilirliği araştırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Spesifik enerji, Yanal açı, Doğrusal Kaya Kesme, Yük hücresi, Kama Keski

Doğal Taş Ocaklarında, Kanal Açma Yönteminde Yeni Bir Uygulama ve Verimlilik Analizi - A New Application and Productivity Analysis in the Natural Stone Quarry, Channel Routing Method
Sayfa Erkan Özkan, Gencay Sarıışık, Sadık Ceylan

Doğal taş ocaklarında basamak tasarımı ve planlaması amacıyla V (üçgen) ve U (dikdörtgen) şeklinde
kanal açma yöntemleri uygulanmaktadır. Ocak aynasının düz ve sürekli olduğu durumlarda yeni bir basamağın
oluşturulması için V şeklinde kanal açma yöntemi doğal taş ocaklarında yaygın olarak kullanılmaktadır.
Bu yöntemin en önemli eksikliği üretim kayıplarının yüksek olması, basamak oluşturulması
için hazırlık aşamasının uzun sürmesi ve ocak içerisinde ilerleme miktarının kontrol edilememesidir. U
şeklinde kanalın açma yöntemi, ocağın topografyası ve jeolojik yapısının uygun olması durumunda,
zincirli kollu kesme makinesi ile uygulanabilmektedir. Bununla birlikte, doğal taş ocaklarında doğrudan
arka kesim yapabilen elmas tel kesme makinesi ile kombine çalışan kanal açma ekipmanının ilk yatırım
maliyeti yüksek ve kullanım alanı sınırlıdır. Bu çalışmada elmas tel kesme makinesinin U şeklinde
kesim yapabilmesi için yeni geliştirilen delik tasarımı ve bu yöntemin V şeklinde kanal açma yöntemine
göre verimlilikleri karşılaştırılmıştır. Bu U kanal açma yöntemi ile üretim kayıpları azalmakta ve % 60
daha az sürede ocak basamaklarının oluşturulması sağlanabilmektedir. Yeni geliştirilen kanal açma
yöntemi Bilecik bej ve Eskişehir Süpren doğal taş ocaklarında uygulanmaktadır. Bu ocaklarda blok verimlilikleri
V kanal açma yöntemine göre ortalama 3 kat artmış ve aynı miktarda blok üretildiği durumda
artık ve moloz miktarı 3,2 kat azalmıştır.
Anahtar Kelimeler: Kanal Açma, U ve V Şeklinde Kanal, Verimlilik

Blok Kesicilerle Doğal Taş Kesiminde Elektrik Tüketim Değerleri İçin Model Eğri Önerisi: Gerçek Mermerler Örneği - Model Curve Proposal for Electricity Consumption Values in Natural Stone Cutting with Block Cutters: Example of Real Marbles
Sayfa Murat Yurdakul, Hürriyet Akdaş

Doğal taş bloklarından levha ve plaka elde edilmesinde blok kesici ST`ler yaygın olarak kullanılırlar.
Özellikle, blokların ilk kesim işlemlerinin büyük bir çoğunluğunun blok kesici ST`lerle yapıldığı
işletmelerde, önemli maliyet kalemlerinden birisi de enerji maliyetleridir. Enerji tüketim değerleri, kesme
veriminin ve kesme performansının da önemli göstergelerindendir. Tüm kesim işlemlerinin doğru bir
şekilde değerlendirilebilmesi için, enerji tüketim sürecinin iyi anlaşılması ve değerlendirilmesi gereklidir.
Bu çalışmada, blok kesici ST`lerle, gerçek mermer kesim işlemlerinde elektrik enerjisi tüketim durumu
ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Bu amaçla, beş farklı bölgede üretimi yapılan gerçek mermerler
seçilmiş ve söz konusu işletmelerde gerçek mermer bloklarının blok kesici ST`lerle kesimi esnasında
çok sayıda ve tekrarlı olarak, elektrik tüketim değerleri ölçülmüştür. Bu ölçümlerin laboratuar ortamında
olmayıp, doğrudan endüstride yapılmış olması, endüstriye ait gerçek değerleri ortaya koyması açısından
önemlidir. Ölçüm yapılan tesislerde, farklı kesme koşullarında çalışan blok kesicilerin özellikleri ile
birlikte, gerçek mermer bloklarının da önemli fiziksel ve mekanik özellikleri belirlenmiştir. Ölçüm
işlemlerinde, blok kesici ST`lerin elektrik panelindeki dikey testereye enerji gönderen nakil hattına
seyyar bir güç analizörü yerleştirilmiştir. Farklı ilerleme hızı ve kesme derinliklerinde kesim esnasında
ve kesime hazırlık aşamasında elektriksel verilerin tamamı kaydedilmiştir. Kaydedilen verilerin analizi
sonucunda tüm kesme hattı boyunca enerji tüketim değerlerinin üç farklı bölgede değişkenlik gösterdiği
belirlenmiştir. Sonuç olarak bu çalışmadan elde edilen verilerin analizi ve değerlendirilmesi ile blok
kesici ST`lerle gerçek mermer kesim işlemlerinde, elektrik enerjisi tüketimine ilişkin genel bir model
eğri önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Blok Kesiciler; Enerji Maliyetleri, Gerçek Mermerler.